Krijgt AI de bestuurlijke aandacht die het verdient?

In eerder kwalitatief praktijkonderzoek sprak Robert Timmer met bestuurders en senior managers uit verschillende sectoren. Bijna allen bleken AI te gebruiken bij de voorbereiding van besluiten, meestal zonder dat te benoemen.¹ Dat onderzoek was kwalitatief en sectoroverstijgend, geen telling: het laat zien hoe AI het bestuurlijke werk binnenkomt, niet hoe vaak dat bij pensioenfondsen gebeurt.

Daarom volgde een tweede, andere meting: wat zeggen pensioenfondsen er zelf publiek over? Timmer analyseerde 113 volledige jaarverslagen van Nederlandse pensioenfondsen over 2025.²

• 96verslagen noemen AI.
• 78noemen AI (ook) in verband met markt, economie of rendement. Bij 36 is dat het enige AI-thema.
• 45behandelen AI als bestuursonderwerp. 13 fondsen hebben eigen AI-beleid vastgesteld.
• 9beschrijven eigen toepassingen van AI binnen het fonds, de organisatie of de communicatie. Vier noemen gebruik door het bestuur of het bestuursbureau.
• 0verslagen beschrijven hoe AI bij een concreet bestuursbesluit is meegewogen.

Een kanttekening hoort erbij. Een jaarverslag meet wat een fonds publiek verantwoordt, niet al het werk achter de schermen. Dat een toepassing of afweging niet in het verslag staat, betekent niet dat die er niet is.

Wat de jaarverslagen wel en niet laten zien

In veel verslagen verschijnt AI als ontwikkeling buiten het fonds: in markten, de economie of het rendement. Eigen toepassingen, en de manier waarop een bestuur daarop stuurt, zijn veel minder zichtbaar. Dat roept de vraag op in hoeverre AI de bestuurlijke aandacht krijgt die het verdient — voor de werkwijze, deskundigheid en beheersing binnen het fonds.

Ook in de praktijk zien we beleid voor toegestane hulpmiddelen, een afzonderlijke agent of een pilot. Dat kunnen zinvolle stappen zijn. De vervolgvraag is hoe het bestuur die initiatieven verbindt tot een koers voor de hele organisatie.

Wat een bestuur nu concreet kan doen

Het rapport ordent de bestuurlijke opgave in vier domeinen.² Per domein volgt hieronder een eerste, praktische stap.

1. Verantwoordelijkheid en sturing

   Wijs een bestuurlijk eigenaar aan, breng AI-gebruik in kaart en leg ambitie en grenzen vast.

2. Kwaliteit van het werk en de afweging

   Maak AI-gebruik en broncontrole zichtbaar in voorstellen; bespreek alternatieven en tegenargumenten aan tafel.

3. Deskundigheid

   Neem AI op in het deskundigheidsplan en oefen met eigen, niet-gevoelige stukken.

4. Randvoorwaarden en beheersing

   Leg toegestane toepassingen, gegevensverwerking en controle vast in risicobeheer en leveranciersafspraken.

Begin waar de tijd nu weglekt

Een integrale aanpak hoeft niet met een groot programma te beginnen. Een logisch startpunt is het werk dat iedereen herkent: oude besluiten en documenten terugzoeken, en vergaderingen voorbereiden. Daar gaat veel tijd naartoe, en daar ligt het gebruik van AI voor de hand.

Juist daarom is het een goede plek om de vier domeinen concreet te maken. Wie is verantwoordelijk voor het gebruik? Hoe controleer je een antwoord tot op document en pagina? Wie leert ermee werken? En waar staan de stukken en de gegevens? Tijdwinst in de voorbereiding is dan geen doel op zich, maar ruimte voor het gesprek aan tafel.

Efficiënter voorbereiden. Beter afwegen aan tafel.

Waar Bestuurdersportaal past

Bestuurdersportaal is gebouwd rond dat startpunt. Stukken, eerdere besluiten, bronnen en de actuele afweging staan bij één vraagstuk. De assistent helpt zoeken en ordenen vanuit het dossier en de aangesloten fonds- en sectorbronnen, en verwijst naar de bron; het bestuur weegt en besluit. Het is één hulpmiddel binnen de vier domeinen, geen vervanging van beleid, deskundigheid of beheersing.

Meting en product zijn twee verschillende dingen. De cijfers in dit artikel komen uit het jaarverslagonderzoek; de duiding, de praktische stappen en deze laatste paragraaf zijn van Bestuurdersportaal.